Maak jullie schoolplein klimaatbestendig en leuk om te spelen én te leren. Op onze keuzekaart vind je ideeën voor een groen (of groenblauw) schoolplein. Per onderdeel lees je hoe het werkt, wat het oplevert en hoe het helpt bij wateropvang, hitte, natuur, leren en spelen.
De prijzen verschillen per onderdeel. Je kunt bijvoorbeeld een insectenhotel kopen of zelf maken, wat goedkoper is. Ook natuurlijke speelaanleidingen, een wadi of het vervangen van tegels door gras of houtsnippers kunnen veel in kosten verschillen, afhankelijk van de grootte en hergebruik van materialen.
Laat je niet stoppen door de kosten. Begin met dromen, ideeën verzamelen en ontwerpen. Met de keuzekaart kun je samen met je team je ideale groene schoolplein samenstellen.
Afkoppelen hemelwaterafvoer
Als je een regenpijp afkoppelt, stroomt het regenwater niet meer naar het riool. Het water komt op het groene schoolplein terecht. Zo wordt het riool minder belast. Het regenwater kan via open gootjes naar een wadi stromen of worden opgevangen in een regenton.
Hoe werkt het?
Je koppelt een regenpijp af door deze door te zagen en te verbinden met een andere oplossing, zoals een regenton, wadi, vijver, greppel of open watergootjes. Waar je de regenpijp doorzaagt, hangt af van de gekozen oplossing. Het afkoppelen vraagt om goede voorbereiding en deskundig advies. Schakel daarom een expert in, zoals een hovenier of de gemeente.
Wat levert het op?
Afkoppelen zorgt voor minder water in het riool. Regenwater kan zo gebruikt worden voor het bewateren van de moestuin of andere planten en zakt in de bodem. Dit helpt tegen wateroverlast, droogte en bodemdaling en is belangrijk in versteende gebieden.
Boomhut / observatiehut
Een boomhut is een leuke toevoeging aan het schoolplein. Kinderen kunnen er spelen, zich verstoppen of hun fantasie gebruiken. De ene keer is het een kasteel, de andere keer een theehuis. Een boomhut kan ook dienen als observatiehut om vogels en andere dieren te bekijken.
Hoe werkt het?
Een boomhut kan worden gemaakt voor jonge en oudere kinderen. Dit hangt af van het ontwerp en de hoogte. Omdat er veel gespeeld wordt, moet de hut veilig en stevig zijn. Daarom is het belangrijk dat professionals de hut ontwerpen en bouwen. Kinderen kunnen wel meedenken over het ontwerp.
Wat levert het op?
Het meedenken over de boomhut stimuleert creativiteit en kan gebruikt worden in de les. Als de hut er is, kunnen kinderen er spelen of even rustig zitten. Een observatiehut is ook geschikt voor natuurlessen. Met een waterdoorlatende ondergrond, zoals houtsnippers, draagt de hut bij aan een klimaatbestendig schoolplein.
Bomen
Bomen zijn heel belangrijk op een groen schoolplein. Ze zorgen voor verkoeling, houden regenwater vast en zijn goed voor de biodiversiteit. Op een groot plein kun je ook kiezen voor een Tiny Forest of een klein voedselbos. Zo maak je een fijne plek om te spelen en buiten les te geven.
Hoe werkt het?
Bomen plant je in de winter. Dan kunnen ze goed groeien op hun nieuwe plek. Kies bij voorkeur voor inheemse bomen die passen bij de bodem. Ook fruitbomen zijn een goede keuze. Vraag altijd advies aan een ontwerper of hovenier over de juiste soort, plek en het onderhoud.
Een speciale boom voor het schoolplein is een klimboom. Dit is een stevige boom waar kinderen veilig in kunnen klimmen. Deze boom moet al wat ouder zijn en laag vertakken. Een hovenier kan adviseren welke boom hiervoor geschikt is.
Wat levert het op?
Bomen zorgen voor schaduw en verkoeling. Ze bieden voedsel en schuilplaatsen voor dieren. Ook zijn bomen leerzaam, bijvoorbeeld om de seizoenen te volgen, te meten of nieuwe woorden te leren
Buitenlokaal
Een groen schoolplein is een mooie plek om buiten les te geven. Een buitenlokaal kan bijvoorbeeld een amfitheater zijn van hergebruikte stoeptegels of boomstammen.
Hoe werkt het?
Een buitenlokaal kan van verschillende materialen gemaakt worden: een aardenwal met graszitjes, bankjes met groenbakken of stapelmuurtjes met een speelheuvel. Gebruik een waterdoorlatende vloer, zoals houtsnippers of zand, zodat regenwater makkelijk in de grond kan zakken. Bij hevige regenbuien kan een overstort helpen dat het plein niet onder water komt te staan.
Wat levert het op?
Het buitenlokaal maakt buiten lesgeven mogelijk. Hoogteverschillen en speelelementen zoals een tunnel zorgen dat kinderen ook kunnen klimmen, klauteren en spelen.
Fruitbomen
Fruitbomen zijn belangrijk op een groen schoolplein. Ze houden regenwater vast, geven schaduw en zijn een belangrijke schakel in de biodiversiteit. Appel-, peer- of kersenbomen geven ook lekker fruit voor de kinderen.
Hoe werkt het?
Plant fruitbomen in de winter, als ze in rust zijn. Kies een zonnige plek met goede grond. Zorg dat er genoeg ruimte is tussen de bomen, anders gaan ze niet bloeien. De hoeveelheid ruimte is afhankelijk van de soort boom. Een walnotenboom wordt bijvoorbeeld veel groter dan een appelboom. Laat je adviseren door een hovenier over de plek, verzorging en snoei. Geef de bomen water en voeding als dat nodig is.
Wat levert het op?
Kinderen kunnen fruit oogsten en leren zo over gezond eten. Fruitbomen trekken vogels aan, helpen regenwater vast te houden en zorgen voor schaduw op het schoolplein.
Haag
Een haag is een groene afscheiding die het schoolplein een natuurlijke sfeer geeft. Voor vogels is een haag een fijne plek om te nestelen, veel beter dan een hek.
Hoe werkt het?
Je kunt een hek vervangen door een haag, bijvoorbeeld een smulhaag met kleinfruit zoals frambozen, bessen of bramen. Dit is lekker voor kinderen én vogels. Achter de haag kan een tuinscherm, gaas of draden worden geplaatst zodat de planten goed kunnen groeien. De meeste hagen hebben weinig onderhoud nodig. Plant ze in de winter of vroege lente, van november tot maart, en snoei en geef water wanneer nodig.
Wat levert het op?
Een haag maakt het schoolplein groener en gezelliger. Het kan hoekjes creëren om te spelen of te zitten. Kinderen kunnen genieten van het fruit en leren tegelijk over gezond voedsel en natuur.
Insectenhotel
Een insectenhotel geeft insecten zoals bijen, lieveheersbeestjes, oorwormen en vlinders een plekje om te schuilen en soms te nestelen. Insecten zijn belangrijk, want ze bestuiven bloemen zodat planten kunnen groeien en zich voortplanten. Kinderen kunnen zelf een insectenhotel maken en een plekje geven op het schoolplein.
Hoe werkt het?
Laat kinderen zelf het insectenhotel maken. Zet het op een zonnige, beschutte plek met veel bloemen en nestmateriaal zoals leem, blaadjes en stengels. Zorg dat de nestgangen glad en veilig zijn en dat er geen schimmel of parasieten kunnen komen. Een bijenhotel is een leuke variant en geschikt om samen te maken. Op de website van Nederland Zoemt staan handige lesideeën.
Wat levert het op?
Kinderen leren over de belangrijke rol van insecten en kunnen ze observeren. Het insectenhotel helpt de biodiversiteit op het schoolplein en ondersteunt bijvoorbeeld de bestuiving van een moestuin. Zo helpen de kinderen de natuur én zichzelf tegelijk!
Moestuin
Een moestuin op school laat kinderen zien hoe groente en fruit groeien. Ze leren over natuur en gezonde voeding en worden gestimuleerd om meer groente en fruit te eten. Zelfs één vierkante meter kan al een mooi resultaat geven.
Hoe werkt het?
Kies een plek met genoeg zon en wat beschutting tegen wind. Zorg voor paadjes rondom de plantvakken, zodat kinderen bij de planten kunnen komen. Verhoogde vakken helpen om water in de bodem te laten zakken en houden de moestuin overzichtelijk. Leg eventueel antiworteldoek onder de vakken om onkruid te voorkomen. Houd de vakken klein, bijvoorbeeld één vierkante meter per vak. Voor advies kan een moestuincoach worden ingeschakeld.
Wat levert het op?
Kinderen zien zelf hoe planten groeien en leren over de natuur. Ze kunnen hun eigen groente oogsten en proeven, zoals tomaatjes, bietjes of sla. Een moestuin leert kinderen respect voor de natuur en gezond eten.
Natuurlijke speelaanleidingen
Bewegen is belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Afwisseling tussen leren in de klas en actief spelen op het plein is goed voor lichaam en geest. Met natuurlijke materialen van verschillende hoogtes en vormen kunnen kinderen van alle leeftijden samen spelen en bewegen. Een speelaanleiding is een natuurlijk object dat kinderen uitnodigt tot vrij spel, zoals een liggende boom, stapstenen of een touwbrug, terwijl een speeltoestel is bedoeld voor een specifieke activiteit en gekeurd moet zijn. Ontwerpers en hoveniers weten wat veilig is.
Hoe werkt het?
Speelaanleidingen kunnen op veel manieren op een groen schoolplein worden gebruikt. Ze kunnen meerdere functies hebben, zoals een wilgentunnel of een houten brug over een wadi. Je kunt ze combineren met waterdoorlatende ondergrond, zoals houtsnippers of gras. Natuurlijke speelaanleidingen geven hoogteverschillen, verstopplekken en fantasieruimte. Losse materialen zoals takken en stenen zijn ook waardevol voor creatief spel.
Wat levert het op?
Kinderen bewegen meer, verbeteren hun motoriek en leren samen spelen. Speelaanleidingen kunnen ook worden gebruikt in buitenlessen, bijvoorbeeld voor spellingsestafettes, materiaal- en woordenspel of rekensommen door op boomstammen te springen. Zo leren kinderen spelenderwijs en blijven ze actief.
Natuurvijver
Een natuurvijver trekt insecten, amfibieën en vogels aan. Voor kinderen is het een spannende plek waar altijd iets te zien is. Een natuurvijver heeft een natuurlijke vorm, oeverplanten en geen pomp. De planten houden het water schoon.
Hoe werkt het?
Kies een goede plek voor de vijver en laat een professional een ontwerp maken en uitvoeren. De juiste hoeveelheid waterplanten is belangrijk voor een gezonde vijver. Met een vlonder kunnen kinderen de vijver veilig bekijken.
Wat levert het op?
Een natuurvijver kan regenwater opvangen en kan gecombineerd worden met het afkoppelen van regenpijpen. De vijver vergroot de biodiversiteit en is geschikt voor lessen over natuur, techniek, rekenen en tekenen.
Pergola
Een pergola is een constructie van palen met dwarsbalken. Deze kan los staan op het plein of aan de school vastzitten. Een pergola geeft schaduw en kan een fijne plek zijn om te spelen of buiten les te geven. Als je er klimplanten tegen laat groeien, is het ook goed voor de biodiversiteit.
Hoe werkt het?
Pergola’s kunnen van verschillende materialen gemaakt worden, bijvoorbeeld hout voor een natuurlijke uitstraling. Laat de pergola begroeien met klimplanten. Zo ontstaat schaduw en help je de natuur. Je kunt ook schaduwdoeken aan de pergola hangen.
Wat levert het op?
Een pergola vermindert hittestress en zorgt voor een comfortabele buitenlesplek. Begroeide pergola’s trekken vogels, insecten en kleine dieren aan. Als je druiven of bessen laat groeien, kunnen kinderen ook fruit plukken. Zo leren ze spelenderwijs over de natuur.
Regenton
Een regenton is makkelijk te plaatsen op een schoolplein. Het is een simpele manier om regenwater op te vangen en te hergebruiken. Kinderen leren zo waar regenwater vandaan komt en hoe je het kunt gebruiken. Het water is geschikt voor het geven van water aan planten en de moestuin.
Hoe werkt het?
De regenton plaats je onder een regenpijp. Regenwater van het dak stroomt via de pijp in de ton. Zet de ton op een verhoging, zodat je er makkelijk een emmer of gieter onder kunt zetten.
Wat levert het op?
De regenton zorgt ervoor dat minder regenwater in het riool komt. Het water kan gebruikt worden op het schoolplein. Ook is de regenton geschikt voor lessen, zoals rekenen met waterhoeveelheden of taalopdrachten over water.
Rommelhoekje
Een rommelhoekje is een plekje met bladeren, takken of snoeihout. Het is een fijne plek voor kleine diertjes en insecten om te schuilen en overwinteren en voor vogels is het een voedselplek. Voor kinderen is het leuk om te ontdekken welke dieren er wonen.
Hoe werkt het?
Leg bladeren, oude takken of snoeihout op een hoekje van het plein. In het voorjaar kun je het rommelhoekje opruimen, want dan gaan de beestjes zich weer verplaatsen.
Wat levert het op?
Het rommelhoekje helpt de natuur en zorgt voor een vruchtbare bodem. Kinderen kunnen er bodemdiertjes ontdekken, met hun handen in de grond wroeten en spelenderwijs leren over de natuur.
Tiny Forest
Een Tiny Forest is een klein, dichtbegroeid bos ter grootte van een tennisbaan. Het is een fijne plek voor vlinders, vogels, bijen, kleine zoogdieren én voor kinderen. Scholen kunnen hun eigen Tiny Forest planten op of bij het schoolplein.
Hoe werkt het?
Geen les op het smartbord, maar in een smartbos! Kinderen planten en verzorgen het bos samen. Zo leren ze over bomen, planten en dieren. IVN, buurtbewoners en de gemeente helpen bij het aanleggen en geven tips voor buitenlessen en activiteiten. Kinderen zien het bos groeien en leren verantwoordelijkheid nemen voor de natuur.
Wat levert het op?
Een Tiny Forest vergroot de biodiversiteit en trekt dieren aan. Kinderen leren natuur dichtbij huis kennen en ontdekken planten en dieren zelf. Het bos heeft ook voordelen voor de gezondheid: het biedt schaduw, vermindert hittestress, verbetert de luchtkwaliteit en helpt bij het opvangen van regenwater. Zo wordt het schoolplein groener, gezonder en leuker om te spelen.
Voedselbosje
Een voedselbosje is een klein bosje van ongeveer 30 m² met eetbare planten, struiken en bomen. Bijvoorbeeld braam, amandel, citroenmelisse of colakruid. Kinderen leren zo waar voedsel vandaan komt en hoe het groeit. Zo maken we gezond eten toegankelijk.
Hoe werkt het?
Kinderen planten, verzorgen en oogsten samen in het bosje. Zo leren ze over de natuur en voedselproductie. Er zijn lessen en activiteiten met educatiemateriaal over de planten, verzorging en bereiding van het voedsel.
Wat levert het op?
Kinderen leren over gezonde voeding en voedselproductie. Ze leren de planten kennen en het bosje verzorgen. Het bosje vergroot de biodiversiteit en helpt regenwater in de grond te laten zakken. Ook stimuleert het kinderen om gezonder te eten. Meer lezen over Voedselbosjes? Klik dan hier
Vogelhuisje
Mussen, koolmezen, spreeuwen en winterkoninkjes gebruiken graag een vogelhuisje. Ze slapen erin en maken er hun nest. Voor kinderen is het maken van een vogelhuisje een leuke en leerzame activiteit.
Hoe werkt het?
Hang het vogelhuisje op een rustige plek, niet boven een deur of bankje. Zet het niet te laag, zodat katten er niet bij kunnen. Bescherm het tegen wind en hang het niet in de volle zon. Richt de opening het beste naar het noordoosten en zorg dat er geen takken voor hangen. Het najaar is een goed moment om het vogelhuisje op te hangen, zodat vogels er kunnen overwinteren. In het voorjaar kunnen andere vogels er een nest maken. Zelf maken? Kijk op de website van de Vogelbescherming voor tips.
Wat levert het op?
Kinderen leren waarom vogelhuisjes belangrijk zijn. Ze bieden vogels een plek om te nestelen en bescherming tegen slecht weer. In de winter kunnen kinderen de vogels voeren en zo leren wat vogels nodig hebben om te overleven en zich voort te planten.
Waterpomp
Een waterpomp past goed op een groen schoolplein. Samen met een waterloop geeft dit veel speelplezier. Water prikkelt kinderen om spelenderwijs te leren en samen te spelen. De waterloop kan ook regenwater naar een lagergelegen plek met zand, een groenstrook of wadi leiden.
Hoe werkt het?
Kinderen pompen het water omhoog en laten het via de waterloop wegstromen. Kies een pomp die geschikt is voor kinderen: let op de hoogte van de hendel, hoe zwaar het pompen is en of een rolstoel erbij kan. Het is handig om eerder opgevangen regenwater te gebruiken.
Wat levert het op?
Een waterpomp stimuleert samen spelen. Kinderen kunnen dammen bouwen, water laten stromen of spelen met de stroming. Zo leren ze spelenderwijs over water en natuur, en het kan ook worden gebruikt in lessen.
Wadi
Een wadi is een lager deel van het plein waar regenwater tijdelijk wordt opgevangen. Het water stroomt erheen en zakt langzaam de bodem in. Bij droog weer staat de wadi droog. Een wadi is vooral geschikt op plekken met een lage grondwaterstand. Vooraf moet bekend zijn hoe de bodem en de grondwaterstand eruitzien.
Hoe werkt het?
De bovenlaag van een wadi bestaat uit doorlatende grond met planten of gras. Planten zijn beter voor de natuur en de bodem dan alleen gras. Onder de grond ligt een laag met grind, lavasteen of kleikorrels. Hierdoor kan het water goed wegzakken. Goed onderhoud is belangrijk: haal twee keer per jaar bladeren en vuil weg.
Wat levert het op?
Een wadi zorgt ervoor dat regenwater in de grond zakt in plaats van naar het riool te gaan. Zo is er minder wateroverlast bij hevige regen. Een wadi kan ook gebruikt worden om te spelen, bijvoorbeeld met een brug, stapstenen of een boomstam.
Wilgenhut of tunnel
Tunnels en hutten zijn bij bijna alle kinderen geliefd. Je kunt je er verstoppen en ongezien rennen of kruipen. Ook geeft het allerlei speelaanleidingen. Op het schoolplein kan je met de gesnoeide takken van knotwilgen mooie tunnels en hutten maken. Als ze in een beetje vochtige grond staan, lopen de takken ook weer uit en heb je al snel groene tunnels en hutten. Het is mogelijk om dit zelf (met kinderen) te maken!
Hoe werkt het?
In de winter worden veel wilgen geknot (gesnoeid). Deze gesnoeide wilgentakken lopen makkelijk weer uit als je de snoeikant in water legt en een beetje kneust. Vervolgens kun je de takken diep in de natte aarde steken: ze zullen dan weer gaan wortelen. Doordat ze gaan wortelen, gaan de takken ook weer uitlopen. Er komen nieuwe takken aan met knoppen en bladeren. Met deze takken vorm je de bogen van de tunnel of juist de muren van het dak van de hut. Je kunt de takken door elkaar vlechten om zo meer stevigheid te krijgen. Vanaf november gaan groenbeheerders maar ook veel vrijwilligersgroepen de knotwilgen snoeien. Neem contact op met de gemeente of een vrijwilligersgroep bij jou in de buurt (bijvoorbeeld via IVN of LEU) om wilgentakken te krijgen.
Wat levert het op?
Een wilgenhut –of tunnel levert allereerst fantastische speelmogelijkheden op. Daarnaast biedt het ook educatieve mogelijkheden als te zien is dat in de lente/zomer de takken gaan uitlopen. Kinderen kunnen van dichtbij ontdekken hoe een tak in een jaar verandert en hoe snel deze kan groeien. De insecten zijn ook heel erg blij met de wilgentakken. De wilg is een van de eerste soorten in de lente waar stuifmeel te halen is.